babyhair.pl


LOGIKA ZDROWEJ SKÓRY A BEZPIECZEŃSTWO MYCIA RĄK

Skóra to największy organ naszego ciała. Pełni szereg niezbędnych funkcji do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu, takich jak termoregulacja, kontrola parowania, udział w procesie przyswajania wapnia. Jednak najważniejsza funkcją skóry jest to, że stanowi barierę ochronną między organizmem a środowiskiem zewnętrznym. Skóra dzięki całej odnowie potrafi chronić organizm przed ciepłem i zimnem, urazami mechanicznymi, fizycznymi i chemicznymi, przed drobnoustrojami itp. Jest też narządem zmysłu, który odbiera bodźce drgania, bólu i ucisku. Funkcjonowanie fizjologiczne skóry jako bariery chroniącej nasz organizm uwarunkowane jest prawidłową jej budową, odpowiednim stopniem jej nawilżenia, a przede wszystkim prawidłową strukturą płaszcza hydrolipidowego.

Jedną z najczęściej wykonywanych czynności dnia codziennego jest mycie rąk. Zwiększona częstotliwość ich mycia jest nieunikniona dla poszczególnych grup zawodowych, np. fryzjerek, kosmetyczek, personelu medycznego. Podczas mycia dłoni substancje myjące oddziaływają na zanieczyszczenia. Powodują ich zemulgowanie i oderwanie od powierzchni skóry. Taki zemulgowany bród jest następnie spłukiwany wodą. Piana ułatwia rozprowadzanie składników myjących co usprawnia proces mycia. Podczas mycia składniki oddziaływają nie tylko na zanieczyszczenia i bakterie, ale również na najbardziej zewnętrzne warstwy naskórka i płaszcz hydrolipidowy. Dlatego niewłaściwie skomponowana receptura kosmetyku myjącego, czy długotrwały kontakt detergentów ze skórą mogą powodować podrażnienia i wysuszenie skóry.

Podział substancji myjących

Tradycyjne preparaty myjące to mydła, które charakteryzują się dobrymi właściwościami myjącymi. Pod względem chemicznym mydła to zwykle sole kwasów tłuszczowych(np. Sodium Palmate, Potassium Sterate), charakteryzują się zasadowym pH(najczęściej> 8,5). Jest to znacznie wyższe pH niż fizjologiczne pH skóry(4,5-5,5). Dlatego częste stosowanie mydeł może powodować uszkodzenia warstwy naskórkowej. Preparaty myjące zawierające w swoim składzie mydła i inne składniki myjące- syntetyczne to Combo. Combo posiada niższe pH niż mydła, jednak także są lekko zasadowe. Większość często stosowanych żeli pod prysznic, lub do mycia rąk to syndety. Są to preparaty myjące, które nie zawierają mydła. Najczęściej zawierają syntetyczne składniki myjące, dobrze się pienią i mają najbardziej zbliżone pH do naturalnego pH skóry. Najpopularniejsze składniki myjące w syndetach to: siarczany oksyetylenowanych alkoholi tłuszczowych, sarkozyniany acylopeptydy. Zależnie od przeznaczenia kosmetyk myjący może także zawierać substancje aktywne, w tym łagodzące, przeciwbakteryjne, nawilżające itp. Najwyższe ryzyko wystąpienia podrażnień skóry, alergii i kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia jest częstsze w wyżej wymienionych grupach zawodowych niż w ogólnej populacji.

Działanie środków drażniących na skórę

Preparaty przeznaczone do mycia rąk powinny wykazywać się przede wszystkim bezpieczeństwem stosowania. Środki drażniące są obecne w wielu preparatach przeznaczonych nawet do częstego stosowania. Wśród niepożądanych reakcji związanych z częstym myciem rąk ok. 80% stanowią odczyny z podrażnienia o różnym stopniu nasilenia. Naruszenie przez czynnik drażniący funkcji ochronnej naskórka, którą stanowi głównie warstwa rogowa pokryta płaszczem hydrolipidowym, uszkodzenie keratynocytów i uwolnienie mediatorów zapalnych. Co w następstwie wywołuje stan zapalny skóry określany jako kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia. Objawy kontaktowego zapalenia skóry to najczęściej rumień, obrzęk skóry niekiedy nadmierne złuszczanie i pęknięcia naskórka. Zmiany nie przekraczają miejsca aplikacji substancji drażniącej ustępują po odstawieniu czynnika wywołującego. Stopień nasilenia procesu chorobowego zależy od stężenia i właściwości fizyko-chemicznych czynnika drażniącego, indywidualnej podatności skóry na działanie drażniące oraz warunków środowiskowych. Gdy mamy do czynienia z częstym myciem rąk przy użyciu detergentów czy preparatów myjących zawierających substancje drażniące pojawia się proces przewlekłego stanu zapalnego skóry.

Składniki czynne preparatów myjących skórę.

Substancje powierzchniowo czynne (SPC) występują prawie we wszystkich kosmetykach. SPC są stosowane jako środki myjące, emulgujące, zwilżające, piorące, pianotwórcze, a nawet przeciwdrobnoustrojowe. Dużą grupę stanowią detergenty, czynniki służące do usuwania brudu z powierzchni ożywionych i nieożywionych. Do grupy SPC należy wiele różnorodnych substancji, których wspólną cechą jest to, że zmniejszają napięcie powierzchniowe na granicy faz ciekłych. Cząsteczka SPC składa się z dwóch części o różnych właściwościach: hydrofobowej (niepolarnej - nierozpuszczalnej w wodzie, ale łatwo rozpuszczalnej w cieczach niepolarnych - olejach) i hydrofilowej (polarnej - rozpuszczalnej w wodzie, a nie rozpuszczalnej w cieczach polarnych). Dzięki takiej budowie SPC rozpuszczają się częściowo w wodzie i w fazie organicznej . Część hydrofobową stanowi na ogół łańcuch węglowodorowy, natomiast w skład części hydrofilowej wchodzą zwykle grupy –OH, -COOH, -NH 2 i inne. W roztworze związki powierzchniowo czynne ustawiają się częścią hydrofobową w kierunku cząsteczek brudu, natomiast częścią hydrofilową w kierunku wody, tworząc wokół cząsteczek brudu agregaty zwane micelami. Obniżone napięcie powierzchniowe wody oraz ruch powodują odrywanie się cząsteczek brudu od powierzchni. Stosowane w kosmetyce SPC powinny być dobrze tolerowane przez skórę, niealergizujące, bezbarwne i bezwonne, chemicznie trwałe i obojętne wobec innych składników preparatu, czyste pod względem mikrobiologicznym oraz łatwo biodegradowalne.

Detergenty stosowane w kosmetyce dzielimy na jonowe i niejonowe. Wśród jonowych należy wyróżnić anionowe, kationowe iamfoteryczne. Powszechnie stosowane związki występujące w składzie INCI, najczęściej pod nazwą SLS (Sodium Lauryl Sulfates) lub SLES (Sodium Laureth Sulfates), zaliczane są do grupy detergentów anionowych. Są skutecznymi środkami myjącymi, również w twardej wodzie. Stosowanie SLS w kosmetykach spłukiwanych jest bezpieczne, zaś w kosmetykach pozostających na skórze stężenie nie powinno być wyższe niż 1%.

Inne detergenty powszechnie stosowane w produktach kosmetycznych to amfotenzydy, do których zaliczymy amfotenzydy aminokwasowe oraz pochodne alkilobetainy. Detergenty betainowe, a zwłaszcza alkiloamidobetainowe. Detergenty z tej grupy są dobrze tolerowane przez skórę i błony śluzowe i jednocześnie wykazują dobre właściwości myjące i pianotwórcze oraz natłuszczające. Powszechnym przedstawicielem tej grupy jest kokamidopropylobetaina . Jest to na tyle łagodna substancja myjąca, że łagodzi ewentualne podrażnienia powodowane przez działanie anionowych substancji powierzchniowo czynnych. Podobnie działa sodium cocoamphoacetate, czyli mieszanina soli sodowych glicynianów kwasów tłuszczowych oleju kokosowego. Związki powierzchniowo czynne zaliczane do detergentów niejonowych w roztworach wodnych nie ulegają jonizacji. Wykazują szereg zastosowań w kosmetyce, tj. działanie myjące, natłuszczające, emulgujące czy solubilizujące. Do grupy tej zaliczane są EO/PO kopolimery np. polimery glikolu etylenowego(PGE) oraz polimery glikolu polipropylenowego(PGP). Wyróżniające się dużą stabilnością w zakresie pH i dużą zgodnością z innymi SPC. Są łagodne dla skóry i błon śluzowych, dlatego preparaty mające w swoim składzie PEG są zwykle przeznaczone do bardzo delikatnej skóry i do częstego stosowania.

Czego powinniśmy się wystrzegać w preparatach myjących skórę

Największe kontrowersje wśród użytkowników w preparatach myjących skórę budzą parabeny i triclosan.

Parabeny to grupa związków, w której skład wchodzą pochodne kwasu p-hydroksybenzoesowego, głównie estry. Kwas 4-hydroksybenzoesowy (PHB) i jego sole mają działanie konserwujące w stężeniu 0,4%. Wyjątkiem jest ester benzylowy, który może występować w preparatach w stężeniu 0,8%. Estrowe pochodne PHB w środowisku słabo kwaśnym wykazują działanie grzybostatyczne i są skuteczne przeciwko drożdżom i pleśniom. Jednak mała jest ich aktywność przeciwbakteryjna i dlatego też łączone są w preparatach kosmetycznych z czynnikami przeciwbakteryjnymi takimi jak fenoksyetanol.. Zabezpieczają kosmetyk przed rozwojem mikroorganizmów, takich jak gronkowiec złocisty czy pałeczka ropy błękitnej. Parabeny są uważane za związki bezpieczne jeśli są stosowane w zalecanych stężeniach

Triklosan jest to ester 2,4,4’-trichloro-2’-hydroksydifenylowy, który stanowi substancję czynną wielu produktów medycznych i kosmetycznych. Działa przeciwdrobnoustrojowego, a w większych bakteriobójczo, grzybobójczo oraz przeciwwirusowo. Mechanizm jego działania polega na uszkodzeniach błon komórkowych, które wpływają na ich funkcjonowanie, bądź też na denaturacji białka, jeżeli stosowany jest w wyższych stężeniach. Jego dopuszczalne stężenie w preparatach kosmetycznych wynosi 0,3%. Jedną z przyczyn narastania oporności krzyżowej na antybiotyki jest bardzo powszechne używanie triklosanu w gospodarstwach domowych i ochronie zdrowia. Na skutek reakcji triklosanu z chlorem obecnym w wodzie wodociągowej mogą powstawać niebezpieczne dioksyny o działaniu kancerogennym. Triklosan może również powodować alergie skórne, podrażnienia oraz kontaktowe zapalenie skóry.

Kosmetyki do mycia rąk są najczęściej używanymi preparatami, dlatego przy ich wyborze należy wnikliwie analizować składy. W handlowych produktach myjących rzadko występuje pojedynczy detergent; najczęściej mamy do czynienia z mieszaninami kilku środków powierzchniowo czynnych, które mogą działać synergistycznie albo antagonistycznie. Przez dobór właściwych proporcji składników możemy kontrolować kompleksowe działanie produktu kosmetycznego. Należy pamiętać o każdorazowej pielęgnacji skóry dłoni po umyciu ponieważ nawet najdelikatniejszy płyn powoduje naruszenie płaszcza hydrolipidowego skóry.

 

 

 

 

Literatura:
1.J. Przondo, „Związki powierzchniowo czynne i ich zastosowanie w produktach chemii gospodarczej”, Wydawnictwo Politechniki Radomskiej, Radom, 2007
2. W. Malinka; „Zarys chemii kosmetycznej”; Volumed Wrocław 1999.
3.Murad Alam,” Dermatologia kosmetyczna „ ; Wrocław